Stations overkappingen, een stationstrap en zitmeubilair voor busknooppunt Kronenburg in Arnhem
| Locatie | Busstation Kronenburg Burgermeester Matsersingel Arnhem, Arnhem |
|---|---|
| Opdracht | Gemeente Arnhem |
| Architectuur | Ruud-Jan Kokke Oosterbeek |
| Constructief Ontwerp | Iv Papendrecht |
| Uitvoering | Moors constructiebouw Bergharen |
| Staalconstructie | Moors constructiebouw Bergharen |
De wijk Kronenburg in Arnhem is gebouwd in de jaren zeventig – met zijn kenmerkende winkelcentrum, kantoren en drukke busknooppunt. Nu, een halve eeuw later, krijgt het gebied een nieuw gezicht. De gemeente Arnhem gaf samen met de provincie Gelderland het startsein voor een grootschalige herontwikkeling. Het eerste project dat wordt opgeleverd: het nieuwe busstation Arnhem Kronenburg.
De vernieuwing van het station maakt deel uit van een bredere gebiedstransformatie, waarin vergroening, wonen en bereikbaarheid samenkomen. De omgeving rond het station is groener en uitnodigender gemaakt; reizigers krijgen er letterlijk meer lucht. De twee grote overkappingen, de trap en banken bieden niet alleen beschutting, maar geven het station ook een herkenbare identiteit. Ze markeren de entree tot de wijk en zorgen voor een krachtig nieuw beeld in de stad.
Ruud-Jan Kokke ontwierp de daken met oog voor functie én beleving. Hij plaatste ze laag boven de perrons, voor optimale beschutting bij regen en hoog boven de busbanen, zodat ook de karakteristieke Arnhemse trolleybussen er vrij onderdoor kunnen rijden. De golvende lijn die beide daken verbindt, zorgt voor een vloeiende beweging in het ontwerp. Blauwe glasstroken vangen het zonlicht en projecteren een spel van kleur en schaduw op de grond. ’s Avonds beweegt de verlichting als het ware mee met de golf, wat zorgt voor een veilige én bijna poëtische wachtruimte.
Het stationsgebied wordt doorkruist door een Passarelle. Deze voetgangersbrug verbindt de wijk Vredenburg rechtstreeks met het station en Winkelcentrum. Vanaf deze brug is de trap naar de perrons ontworpen die voldoet aan de maximale toegangkelijkheidseisen van de Gemeente Arnhem. Samen met de banken, ontworpen door Romy Kokke, vormen overkapping, trap en banken een architectonisch ensemble.
De constructie wordt gedragen door paalfunderingen als verlengstuk van de kolommen. Over de kolommen ligt een stalen schaal van 20mm dik met de dubbelfunctie van condensopvang ( bij sommige weersomstandigheden kan zich condens vormen aan de binnenzijde van het dak en in straaltjes langs het dak naar beneden lopen) en als dragende onderslag voor de golfconstructie. Schaal, ribben en dakplaten vormen boven de kolommen een stijve basis voor de constructie van de ribben met dakplaten.
Uitgangspunt voor het ontwerp is een rechthoekig staalvlak met lineaire aangebrachte glasopeneningen. Dit staalvlak is over de diagonaal gegolfd. Parralel aan en midden tussen de glasopeningen zijn de ribben gepositioneerd. Waarbij de draagkrachten, de hoogte van de lijven bepaald hebben. De verjongende uitloop naar de punten van het dak resulteert in een ultra ranke overkapping. De golfvorm (opgebouwd uit halve en kwart buisvormen) geven in de diagonale dwars richting de stijfheid.
Door het walsen over de diagonaal krijgen zowel de glasramen als de ribben een wokkelvorm. Zowel lijf als flens zijn in vorm gesneden en separaat gewalst voordat ze samengesteld zijn.
De trap heeft is niet traditioneel opgebouwd vanuit een trapboom met treden en leuningen, maar als één constructieve vorm waarbij trapboom en leuningen één geheel zijn vanuit de halve buisvorm. De naar buiten uitwaaierend vorm maakt leuningdeel stabiel. In de buisvorm zijn stalen baktreden aangebracht; ellipsvormig aangesneden voor een precieze passing in de schuinronde trapbasis. De treden zijn gevuld met beton en afgewerkt met een anti slijtlaag.
De ingreep om het dakvlak over de diagonaal te golven komt voor uit het gegeven dat het dak laag boven de perrons laag moet zijn om de reizigers bescherming te bieden en hoog boven de busbaan om de Trolleybus met bovenleidingen ruimte te geven. De lage en hoge delen zijn in één vloeiende beweging als een golf met elkaar verbonden.
Omdat het busstation het eerste vernieuwd is was er geen referentie met aanwezige nieuwbouw mogelijk. Kokke besloot een autonoom ontwerp te maken, niet gerelateerd aan zijn omgeving, één aspect echter kan gezien worden als kenmerk van de wijk: de 45 graden hoek. In de jaren 70 werden wijken gebouwd volgens het bloemkoolprincipe (diagonale straten, 45 graden bouwdetails) veelvuldig terug te zien in de wijk Kronenburg. Daarom heeft hij de overkappingen diagonaal over de perrons heen geplaatst.
Het ontwerp is niet als vorm bedacht maar ontstaan vanuit een constructief principe en de keuze om de bouwdelen diagonaal over de perrons heen te plaatsen. Vorm is dus de resultante van functie, materiaalkeuze en constructief principe. Dit levert een spannende, elegante en verrassende staalconstructie op. Op elke plek toont het zich weer verassend in een ander perspectief. Als je aan komt rijden met de bus is de overkapping niet meer dan een vloeiende accolade in de ruimte. Terwijl de overkappingen zich als een bevallige bouwmassa toont als je er dichterbij komt, langs rijdt of er in staat .
Extra spannend bleek constructie van de ribben ter plekke van de overgang tussen de holle en bolle dakvorm. Het lukte in eerste instantie niet om dit goed te engineeren. Iv vond hier uiteindelijk de oplossing voor. Tevens hebben zij bij de grote overkraging enkele dwarsribben aangebracht om mogelijke flutter bij storm te voorkomen. De dwarsribben zijn een vanzelfsprekende toevoeging geworden aan de constructie.
Een van de meest indrukwekkende uitdagingen binnen dit project was de realisatie van de dubbelgekromde ribben die onder de golvende overkapping zijn aangebracht. De complexiteit hiervan wordt veroorzaakt door de combinatie van meerdere geometrische vormen: de overkapping verloopt van bol naar hol, terwijl de ribben onder een hoek van 45° onder de constructie doorlopen en daarbij overal haaks op het golvende oppervlak moeten blijven staan. Deze unieke combinatie resulteert in een uiterst complexe dubbele kromming.
De eerste uitdaging lag in de engineering. Gangbare 3D-CAD-systemen hebben moeite met dergelijke complexe vormen, waardoor het ontwikkelen van nauwkeurige plaatuitslagen een specialistische opgave werd.
Vervolgens kwam de productie-uitdaging. De vereiste vormen konden niet worden gerealiseerd met conventionele plaatwalsen. Daarom is gebruikgemaakt van speciale drukpersen in combinatie met op maat gemaakte houten mallen. Iedere rib werd afzonderlijk gecontroleerd en gepast om de exacte geometrie te waarborgen. Dankzij deze zorgvuldige werkwijze en het vakmanschap van de betrokken specialisten konden alle ribben uiteindelijk met de vereiste precisie worden vervaardigd en gemonteerd.
Het resultaat is een technisch hoogstaande constructie waarin ontwerp, engineering en ambachtelijk vakmanschap op uitzonderlijke wijze samenkomen.
De blauwe polycarbonaat dakplaten zorgen overdag voor een kleurig schaduwspel op de perrons en rijbanen. Het schuift mee met de stand van de zon. In het donker licht het dak blauw op in zijn omgeving. De verlichting met ledslangen is aangebracht op de binnenzijde van de flenzen van de ribben. Ze geven daarmee een indirect licht op de perrons en stralen door de blauwe vensters waardoor het dak in het donker blauw oplicht in zijn omgeving.
Bij een busstation staat functionaliteit en veiligheid voorop. Maatvoering van de perrons; de exacte plek waar de bus halt moet houden; speciale blinden en slechtzienden voorzieningen; comfortabele wachtgelegenheid; hufterproof; anti grafitti; beheer en onderhoud. Daarnaast hanteert gemeente Arnhem voor nieuwe bouwwerken de maximale toegangkelijkheidseissen. Daardoor heeft de trap een extra bordes en aangepaste aan en optrede verhouding.
