Algemene projectomschrijving
Horn en York, ontworpen door Orange Architects, zijn twee uitgesproken woongebouwen binnen het ensemble KAAP aan het IJ in Buiksloterham. Met het ontwerp benadrukken we zowel het industriële verleden van de plek, als de nieuwe kansen die er zijn, door de bijzondere positie van de gebouwen binnen de ontwikkeling van het gebied.
Waar Buiksloterham vroeger een mono-functioneel industriegebied was groeit het nu uit tot een levendig stedelijk gebied waar wonen, werken en recreëren samenkomen. Binnen deze context spelen Horn en York een bepalende rol: ze geven de wijk een herkenbare identiteit en fungeren als markante blikvangers in de skyline van Amsterdam-Noord.
Beschrijving staalconstructie en/of gebruik van staal
Het architectonische concept voor beide gebouwen bestaat uit een open en rationele beton structuur in de onderste lagen van de gebouwen, bekroond met een extravagante en sculpturale 'top' van cortenstaal. Dat contrast geeft Horn en York een herkenbaar uiterlijk en verwijst tegelijk naar het industriële en maritieme verleden van Buiksloterham.
Het cortenstaal heeft een rauw industrieel uiterlijk en verweert op natuurlijke wijze onder invloed van de elementen. Zo verankeren de gebouwen zich langzaam in de wind- en waterrijke context van Amsterdam-Noord.
De structuur van de gebouwen Horn en York bestaat uit een centrale betonnen stabiliteitskern met kolommen aan de gevelzijde. In de onderste deel van het gebouw, dat een betonnen gevelafwerking heeft, is de structuur regelmatig en zijn de kolommen van beton. Het bovenste deel van het gebouw heeft daarentegen een cortenstalen gevelafwerking. De vorm van de ‘top’ is sculpturaal, met setbacks voor buitenruimtes en met royale vides in het interieur. De structuur is hier minder regelmatig. Om dit mogelijk te maken is een constructie met stalen kolommen en liggers toegepast. De staalconstructie is weliswaar brandwerend bekleed, maar geeft het interieur een heldere ruimtelijke structuur. In de loftachtige woningen definiëren de beklede balken de verschillende plekken, zonder de ruimte als geheel te onderbreken.
De sculpturale vorm van de ‘top’ en de meer verticale geleding van de appartementen door middel van dubbelhoge ruimtes aan de gevel zou niet mogelijk zijn geweest zonder de zorgvuldig uitgedachte staalconstructie.
Bijzondere aspecten bouwkundig concept / ontwerp
Horn en York volgen het orthogonale grid van de omgeving, maar zijn gedraaid ten opzichte van de Grasweg, die schuin door het gebied loopt. Daardoor ontstaat een meer open compositie aan het water: in plaats van één gesloten bouwlijn maakt het plan ruimte tussen de volumes voor daglicht, privacy en lange zichtlijnen over het water. De combinatie van de witte betonnen plinten met de sculpturale toppen geven de gebouwen een stoer en herkenbaar silhouet aan de Noordelijke IJ-oever.
Op de lagere verdiepingen zijn de appartementen horizontaal georiënteerd, met open plattegronden, brede balkons met panoramisch uitzicht over het IJ. Hoger in de gebouwen zijn loggia’s en beschutte balkons opgenomen in het cortenstalen volume. Zo ontstaan buitenruimten die passen bij de windrijke omstandigheden aan het water. De verticale, dubbelhoge ramen bieden vrij uitzicht op het IJ en de Hollandse luchten.
Bijzondere constructieve slimmigheden / detailleringen
Staal is niet alleen toegepast voor de constructie van de sculpturale bovenbouw, maar ook als gevelbekleding. De cortenstalen afwerking is samen met leverancier VPT Versteeg ge-engineerd. Een belangrijk aandachtspunt is de plek waar de twee gevelmaterialen – architectonisch beton en cortenstaal – samenkomen. Regenwater dat over de cortenstalen gevelafwerking loopt zou lekstrepen of roestvlekken kunnen veroorzaken op de maagdelijk witte betonnen gevel in de plint.
Om dit te voorkomen is er een verholen goot ontworpen op de verticale overgang tussen de twee gevelmaterialen. Dit detail is samen met de aannemer verfijnd en getest door middel van een mock-up op ware grootte. Het resultaat is een gedurfd contrast tussen een spierwitte betonnen basis die haar strakke uitstraling behoudt en het cortenstaal, dat op natuurlijke wijze verweert en het gebouw zijn karakteristieke silhouet en industriële uitstraling geeft.
Bijzondere aspecten uitvoering
Hoewel dat de overgang tussen cortenstaal en beton door middel van een mock-up was getest, bleef het voor de aannemer spannend of het op de schaal van het gebouw ook blijvend zou werken. Een correcte uitvoering van deze toch enigszins experimentele gevelopbouw vraagt uiteraard een grote zorgvuldigheid van alle partijen. Gelukkig bleek al tijdens de bouw dat het gootdetail de juiste oplossing was. Toen de steigers waren verwijderd, zag de betonnen plint er smetteloos uit, en dat is nu, een jaar na oplevering, nog steeds het geval.
De dubbelhoge vides op de hoger gelegen verdiepingen zorgen niet alleen een bijzonder ruimtelijke ervaring in de interieurs van de woningen, maar waren tijdens de uitvoering ook vaak het onderwerp van interessante discussies. Toen de hybride staal- en betonconstructie eenmaal stond, waren de grote sparingen in de vloer goed zichtbaar. Omdat de woningscheidende wanden nog niet waren aangebracht, kon je als het ware van woning naar woning kijken, in dit geval in driedimensionale zin. Op sommige plekken loopt de vide van de ondergelegen woning zelfs voor een ruimte van een bovengelegen woning door.
Door de dubbelhoge ruimtes direct aan de gevel te positioneren, ontstond de mogelijkheid om puien van ruim vijf meter hoog te realiseren. Vanuit de woningen bieden die een overweldigend uitzicht op het IJ, de skyline van Amsterdam en de karakteristieke Hollandse wolkenluchten. Vooral het verleggen van het horizontale uitzicht op de lagere verdiepingen, naar meer verticale uitzichten bovenin het gebouw maakt elk appartement uniek.
De bijzondere ruimtelijke configuratie is pas volledig beleefbaar na uitvoering van het hybride skelet én de afbouw. Ieder onderdeel vervult een essentiële rol in het geheel.
Bijzondere functionele aspecten van het bouwwerk
Door sterk te focussen op de context en geschiedenis van de plek, zijn robuuste appartementengebouwen ontworpen, die de tand des tijds zullen doorstaan.
Mede dankzij de deels stalen constructie was het mogelijk om royale en flexibele appartementen te realiseren. Rondom de kern zorgt een kolom-balkstructuur niet alleen voor een efficiënter materiaalgebruik, maar ook voor een grote mate van flexibiliteit - zowel in de gevelindeling als in de plattegronden van de woningen. In combinatie met de royale verdiepingshoogtes maakt dit KAAP tot een duurzaam en toekomstbestendig gebouw, dat zich eenvoudig kan aanpassen aan de veranderende behoeften van huidige en toekomstige bewoners.
Die ruimtelijkheid komt ook terug in de opzet van Horn en York. Per verdieping bevinden zich maximaal twee of drie appartementen. Hogerop zijn er zelfs verdiepingen waar slechts één appartement de volledige woonlaag beslaat. Hierdoor ontstaat een sterk gevoel van ruimte, licht en privacy.
De gebouwen staan op één doorlopende ondergrondse parkeergarage. Boven op deze parkeergarage bevindt zich een openbaar waterfrontpark met een fietsroute en wandelpad langs het IJ. Het vormt een groen en levendig landschap waarin de gebouwen zijn ingebed. Daarmee is KAAP niet alleen een woongebouw, maar ook een bruisende plek voor bewoners, de wijk en de stad Amsterdam.
